Uzależnienia

Uzależnienie to nabyty stan charakteryzujący się niekontrolowaną potrzebą zażywania określonej substancji psychoaktywnej lub wykonywania pewnej czynności, celem złagodzenia objawów abstynencyjnych lub w oczekiwaniu na nagrodę w postaci efektów działania danego środka.

Termin ‘uzależnienie’ jest obecnie używany w szerokim kontekście i poza narkomanią, nikotynizmem, alkoholizmem i lekomanią, dotyczy również gier hazardowych i komputerowych, telewizji, Internetu pornografii i masturbacji, seksu, pracy, zakupów, jedzenia, a nawet opalania i dbania o sylwetkę.

U podstaw formowania się uzależnienia leżą czynniki psychologiczne. W większości przypadków, brak dostępu do bodźca uzależniającego prowadzi jednak do fizjologicznych objawów odstawiennych. Z tego względu stosuje się rozróżnienie na uzależnienie fizyczne i psychiczne.

Uzależnienie fizyczne

W uzależnieniu fizycznym (zwanym też fizjologicznym), brak dostępu do substancji uzależniającej wiąże się z wystąpieniem tzw. zespołu abstynencyjnego, w którym mogą występować różnorodne dolegliwości fizyczne, takie jak drżenia mięśni, zaburzenia snu, dreszcze, wymioty, biegunki, ból, stany lękowe i przyspieszona akcja serca.

Substancje wywołujące uzależnienie fizyczne to nikotyna, alkohol etylowy, niektóre leki psychotropowe (benzodiazepiny), niektóre leki nasenne (barbiturany), opiaty (heroina, morfina i inne) oraz niektóre leki steroidowe. W leczenie uzależnienia fizycznego stosuje się detoksykację, czyli drastyczne odstawienie substancji uzależniającej w połączeniu z terapią farmakologiczną i działaniami psychoterapeutycznymi.

Uzależnienie psychiczne

O uzależnieniu psychicznym mówimy wówczas, gdy potrzeba zażywania substancji uzależniającej bądź wykonywania jakiejś czynności nie wiąże się z przykrymi dolegliwościami fizycznymi. Stan charakteryzuje jednak kilka cech, takich jak rosnąca tolerancja na działanie substancji uzależniającej, natręctwa myślowe, zachowania kompulsywne i obecność mechanizmów obronnych (prób uzasadnienia osłabionej woli i usprawiedliwienia szkodliwych zachowań).

W przypadku uzależnienia psychicznego, rzadko obserwuje się przypadki samowyleczenia. Osoba uzależniona potrzebuje specjalistycznej pomocy psychoterapeutycznej, która umożliwia dotarcie do źródła problemu i ułatwia przezwyciężenie przymusu. Nieleczone uzależnienie psychiczne ma w wielu przypadkach poważne konsekwencje społeczne.

Uzależnienie społeczne

Uzależnienie społeczne zachodzi po wpływem czynników socjologicznych, takich jak panująca moda, presja rówieśnicza, czy powielanie zachowań subkultury motywowane chęcią przynależności. Jego charakterystyczną cechą jest stopniowo pogłębiająca się zależność od grupy i rezygnacja z dotychczasowych ról społecznych. Na skutek marginalizacji społecznej i rosnących problemów finansowych, osoba uzależniona nieodwracalnie traci wszelkie dotychczasowe więzi i często popada w konflikt z prawem.

Na całym świecie w leczeniu uzależnień dużą rolę odgrywa przynależność do anonimowych wspólnot (Anonimowi Alkoholicy, Anonimowi Hazardziści i inne), oferujących członkom wsparcie i możliwość wymiany doświadczeń. Nie istnieją opracowania naukowe dowodzące skuteczności tego typu terapii, ale w wielu przypadkach jest to jedyna forma leczenia, która przynosi relatywnie trwałe rezultaty.

Dodaj komentarz