Sen

Sen to cykliczna, spontaniczna utrata świadomości wynikająca z właściwości rytmu okołodobowego. Charakteryzuje się obniżeniem wrażliwości na bodźce, zanikiem aktywności ruchowej (wyjątkiem są zaburzenia z grupy parasomnii), zwolnieniem czynności serca, oddychania i innych funkcji fizjologicznych.

Za regulowanie indywidualnego cyklu snu i czuwania odpowiada melatonina, hormon wytwarzany przez szyszynkę. Potrzeba, długość i głębokość snu są w dużej mierze zależne od aktywności w ciągu dnia i zmniejszają się wraz z wiekiem.

Sen układa się w trwające ok. 100 minut cykle, w których stopniowo ulega pogłębianiu i spłycaniu. W opisie faz snu stosuje się zatem pojęcie snu głębokiego (faza wolnego ruchu gałek ocznych, NREM) oraz snu płytkiego, zwanego również snem paradoksalnym (faza szybkiego ruchu gałek ocznych, REM).

Znaczenie snu

O tym, że sen jest niezbędny dla zdrowia i dobrego samopoczucia wie każdy, kto nie przespał już jednej nocy. Rola snu nie jest jednak do końca poznana, choć istnieje szereg hipotez wyjaśniających, dlaczego sen jest podstawą prawidłowego przebiegu procesów życiowych.

Wśród nich wymienia się między innymi intensywną stymulację i regenerację ośrodkowego układu nerwowego, zapis pamięci, oszczędność energii poprzez obniżenie temperatury ciała, usuwanie napięcia z okolic kręgosłupa szyjnego i stabilizację systemu odpornościowego.

Zaburzenia snu

Istnieje szereg typologii zaburzeń snu. Jedną z najpopularniejszych jest DSM-IV, w której obowiązuje rozróżnienie na tzw.:

  • dyssomnie, czyli zaburzenia charakteryzujące się nieprawidłową ilością, jakością oraz czasem trwania snu; obejmują bezsenność, hipersomnię (pierwotną nadmierną senność), narkolepsję, zaburzenia dobowe rytmu snu i czuwania oraz zaburzenia oddychania w czasie snu, oraz
  • parasomnie, czyli niepożądane zjawiska występujące w podczas snu lub w trakcie wybudzania; obejmują somnambulizm (lunatyzm), koszmary i leki nocne, bruksizm, napadowe zaburzenia zachowania w fazie REM, mówienie przez sen i seksomnię (wykazywanie aktywności seksualnej podczas snu).

Przyczyny zaburzeń snu

Wśród przyczyn zaburzeń snu, oprócz świadomego ograniczania prawidłowej liczby przespanych godzin, wymienia się czynniki środowiskowe, takie jak hałas, ciężkostrawne pokarmy, używki, stres, traumatyczne przeżycia i przyjmowane leki, oraz czynniki patologiczne, głownie zaburzenia psychiczne, organiczne choroby układu nerwowego, zaburzenia endokrynologiczne, schorzenia reumatyczne, stwardnienie rozsiane i zespół bezdechu śródsennego.

Skutki niedoboru snu

Już jedna nieprzespana spokojnie noc wpływa negatywnie na przebieg procesów kognitywnych i obniża sprawność psychofizyczną. Dłuższa deprywacja snu lub przewlekłe zaburzenia rytmu dobowego może prowadzić między innymi do:

  • pogorszenie funkcji poznawczych (koncentracji uwagi, percepcji, pamięci),
  • zaburzeń nastroju,
  • spowolnienia reakcji i większego ryzyka wypadków,
  • zmniejszonej odpowiedzi immunologicznej,
  • zwiększenia ryzyka nadciśnienia, otyłości i cukrzycy,
  • zaburzeń libido i płodności,
  • psychoz i halucynacji.

Badania laboratoryjne wykazują, że 2-3 tygodniowa deprywacja snu u gryzoni prowadzi do śmierci.

Leczenie zaburzeń snu

W leczeniu farmakologicznym zaburzeń snu poza lekami nasennymi i regulującymi rytmy okołodobowe (melatonina), stosuje się środki antyhistaminowe, leki przeciwpsychotyczne oraz antydepresyjne o właściwościach uspokajających.

Leczenie niefarmakologiczne obejmuje ćwiczenia fizyczne, relaksację, techniki poznawczo-behawioralne, celową deprywację snu i zmianę trybu życia polegającą na ograniczeniu bodźców w okresie poprzedzającym sen.

Dodaj komentarz